Strefa myśli

artykuły

Artykuły

Drodzy Bracia Kapłani pragniemy stworzyć tu miejsce, które stanie się dla Was inspiracją do przemyśleń, refleksji. Które może będzie również strefą ciekwaych odkryć lub pozwoli poszerzyć wiedzę z interesujących Was zakresów. Jednak nade wszystko niech stanie się miejscem dzielenia się kapłanów z kapłanami. Gdzie będziemy nawzajem się ubogacać, aby lepiej służyć, ale również by samemu się rozwijać i zacieśniać więź z Jezusem.

Łatwiej jest nawrócić mordercę niż kapłana, który odstąpił od wiary

Autor: o. Placyd Koń
Data publikacji: 07 Wrzesień 2017

Jak rozumieć Hbr 6, 4-6?

Kilka tygodni temu otrzymałem pytanie: Jak rozumieć Hbr 6, 4-6?

„Nie można bowiem tych - którzy raz zostali oświeceni, a nawet zakosztowali daru niebieskiego i stali się współuczestnikami Ducha Świętego, zakosztowali również wspaniałości słowa Bożego i mocy przyszłego wieku, a jednak odpadli - odnowić ku nawróceniu”. (Hbr 6, 4-6 BT)

kamień/Marufish/flickrcc

Według natchnionego autora: Nie można „odnowić ku nawróceniu” tych, którzy: „zostali oświeceni” (aluzja do tych, którzy otrzymali chrzest), „zakosztowali daru niebieskiego” (jedni widzą tu aluzję do Eucharystii, inni do łaski), „stali się współuczestnikami Ducha Świętego” (zwykłą drogą otrzymania Ducha Świętego jest sakrament bierzmowania); „zakosztowali również wspaniałości słowa Bożego” (którego centrum stanowi przesłanie o odkupieńczej męce, śmierci i zmartwychwstaniu Pana Jezusa) „i mocy przyszłego wieku” (zadatek przeszłego zmartwychwstania, którego wierni doświadczają już teraz przez to, że Chrystus zmartwychwstały żyje w ich sercach (por. KKK 655)).

Dwie interpretacje Hbr 6, 4-6

Jest to bardzo trudny do interpretacji fragment Hbr, jeden z najtrudniejszych w całym Piśmie św. Istnieje wiele prób wyjaśnienia tego tekstu. Komentatorzy zwracają uwagę, że greckie słowo „adynaton” (niemożliwy) występuje w Hbr jeszcze w innych miejscach. I tak: „Niemożliwe jest, żeby skłamał Bóg” (6, 18); „Niemożliwe jest, aby krew cielców i kozłów usuwała grzechy” (10, 4); „Niemożliwe jest, aby bez wiary podobać się Bogu” (11, 6). W tych trzech zdaniach słowo „adynaton” jest użyte do wyrażenia zawsze obowiązującej prawdy. A w Hbr 6, 4? Średniowieczny egzegeta franciszkański Mikołaj z Liry i Erazm z Rotterdamu tłumaczyli ten werset: „Jest czymś bardzo trudnym odnowić apostatę”. Oznacza to, że wiedzieli w tym zdaniu hiperbolę. Zaś św. Tomasz z Akwinu odniósł „adynaton” do [ponownego] chrztu: „Niemożliwe jest przez ponowny chrzest odnowić tych, którzy odpadli od wiary”:

„291. – Następnie mówiąc: ‘A [jednak] odpadli’ wskazuje na trudność powstania po upadku. Tutaj trzeba zaznaczyć, że nie mówi ‘odpadli’, ale ‘odpadli całkowicie’, ponieważ, gdyby upadli moralnie, powstanie nie powinno być tak trudne: ‘Bo prawy siedmiokroć upadnie i wstanie’ (Prz 24, 16 BT). A jeśli apostoł powiedział, że niemożliwe, aby ci, którzy całkowicie upadli, powstali ponownie, to znaczy, że chciał przez to powiedzieć, że bardzo (ekstremalnie) trudno jest powstać, zarówno z powodu grzechu, jak i z powodu diabelskiej pychy, tym, którzy upadli całkowicie. Ale ponieważ mówi, że ci, którzy raz odpadli, nie mogą zostać odnowieni przez pokutę, a przecież nie ma takiego grzechu na świecie, z którego nie można się nawrócić, musi być inne wytłumaczenie.

Trzeba tu wspomnieć, że dla pewnego Nowacjana, kapłana Kościoła w Rzymie, stało się to okazją do błędu. Bo oświadczył, że nikt nie może powstać do pokuty po chrzcie św. Lecz ta opinia jest fałszywa, jak Atanazy pisze w liście do Serapiona, ponieważ sam Paweł przyjął Koryntian, którzy popełnili kazirodztwo, jak widać to w 2 Kor 2; i podobnie w Ga 4, 19, ponieważ mówi: ‘Dzieci moje, oto ponownie w bólach was rodzę, aż Chrystus w was się ukształtuje’. Dlatego trzeba to rozumieć, jak św. Augusty mówi, że nie oznacza to, iż nie można nawrócić się przez pokutę, ale że jest niemożliwe odnowienie przez ponowny chrzest, to jest: ‘przez obmycie odradzające i odnawiające w Duchu Świętym’ (Ti 3, 5). Bo człowiek nigdy nie może nawrócić się przez ponowne przyjęcie chrztu. Św. apostoł mówi to, bo zgodnie z Prawem żydzi wielokrotnie przyjmowali chrzest (tzn. różnego rodzaju obmycia rytualne, uwaga PK), jak jest to pokazane u Marka 7, 4 (‘obmyją’ – w oryginale ‘baptisontai’, słowo, które odnosi się także do chrztu – uwaga PK). Dlatego apostoł mówi to, aby usunąć ten błąd”. (św. Tomasz z Akwinu, „Komentarz do Listu do Hebrajczyków”)

Która z tych interpretacji jest właściwa?

Obydwie. Bo słusznym jest twierdzenie, że nie można odzyskać łaski przez ponowny chrzest, ale taż prawdziwym jest zdanie, że czymś ekstremalnie trudnym jest przywieść apostatę do nawrócenia. Jest tu pewne podobieństwo do człowieka, który przez egzorcyzm zostaje uwolniony od szatana, a następnie na nowo wzięty w posiadanie: stan takiego człowieka staje się gorszy niż był wcześniej, a może nawet siedem razy gorszy (Mt 12, 43-45). Ale dla Pana nie jest problemem wyrzucić z człowieka wszystkie złe duchy, niezależnie od tego, czy jest ich siedem (Łk 8, 2) czy też cały legion (Mk 5, 1nn). Tyle, że nawrócenie nie zależy tylko od Pana, ale także od człowieka. Człowiek przez powrót do grzechu zatwardza swoje serce, tzn. czyni je mniej otwartym na ponowne przyjęcie łaski Bożej. W takich przypadku potrzeba więcej modlitwy i ofiary, aby przełamać ów opór serca. Poniższe przykłady na podstawie tekstów św. Teresy od Dzieciątka Jezus pokazują różną receptywność modlitwy o nawrócenie ludzi uwikłanych w grzech. Pierwszym z dwóch nawróconych grzeszników, za których modliła się św. Teresa, był Pranzini:

Nawrócenie mordercy

„Aby pobudzić moją gorliwość, Dobry Bóg pokazał mi, że miłe są Mu moje pragnienia. — Słyszałam kiedyś jak rozmawiano o wielkim zbrodniarzu, który miał być skazany na śmierć za straszne morderstwa; wszystko wskazywało na to, że umrze nie okazując żalu. Chciałam za wszelką cenę nie dopuścić do tego, by poszedł do piekła, i wykorzystałam w tym celu wszystkie dostępne mi środki. Mając świadomość, że sama z siebie nic nie mogę, ofiarowałam Dobremu Bogu wszelkie nieskończone zasługi Naszego Pana, skarby Kościoła Świętego, wreszcie poprosiłam Celinę, by zamówiła Mszę św. w moich intencjach, sama bowiem nie śmiałam tego uczynić w obawie, aby nie być zmuszoną do przyznania się, że to za Pranziniego, wielkiego zbrodniarza. Także i Celinie nie chciałam o tym mówić, ale ona tak czule i tak natarczywie mnie pytała, że powierzyłam jej moją tajemnicę; nie tylko mnie nie wyśmiała, ale jeszcze obiecała pomóc mi w nawróceniu mego grzesznika, co też przyjęłam z wdzięcznością, chciałam bowiem, by wszystkie stworzenia zjednoczyły się ze mną w celu uzyskania łaski dla winnego. W głębi serca czułam pewność, że moje pragnienia będą zaspokojone, niemniej, chcąc na przyszłość dodać sobie odwagi do modlitwy za grzeszników, mówiłam Dobremu Bogu, że ufając niezłomnie nieskończonemu miłosierdziu Jezusa, jestem najzupełniej pewna, iż przebaczy biednemu nieszczęśnikowi Pranziniemu i wierzyć w to będę nawet wtedy, gdyby nie wyspowiadał się i nie okazał żadnego znaku skruchy, jednak o ten znak proszę, proszę jedynie dla zwykłej mojej pociechy... Moja modlitwa została wysłuchana dosłownie! Mimo że Tatuś zabronił nam czytania jakichkolwiek dzienników, nie uważałam za nieposłuszeństwo czytanie fragmentów dotyczących Pranziniego. Nazajutrz po jego egzekucji wpadł mi w ręce dziennik: “La Croix”.Otworzyłam go pośpiesznie i co zobaczyłam... Ach! łzy zdradziły moje wzruszenie i byłam zmuszona pójść się ukryć... Pranzini  bez spowiedzi wstąpił na szafot i gotował się do włożenia głowy w ponury otwór, gdy nagle, poruszony niespodziewanym natchnieniem, obrócił się, chwycił Krucyfiks podany mu przez kapłana i trzykroć ucałował jego święte rany!... Potem jego dusza poszła przyjąć miłosierny wyrok Tego, który zapewniał, że w Niebie będzie większa radość z jednego grzesznika czyniącego pokutę, aniżeli z dziewięćdziesięciu dziewięciu sprawiedliwych, którzy pokuty nie potrzebują!...” ( Por. Łk 15, 7). („Dzieje duszy”)

Pranzini był mordercą. W nocy z 16. na 17. marca 1887 roku zasztyletował dwie kobiety i 11-letnie dziecko. Jego proces, zaczęty 9. lipca, zakończył się 13 tegoż miesiąca wyrokiem śmierci. Wyrok wykonano 31. sierpnia. Teresa miała wtedy 14 lat. „To mój pierwszy syn” – zawołała, kiedy przeczytała w gazecie, że morderca przed śmiercią pocałował krzyż. To był ten znak, który przekonał ją, że jej kilkudniowe lub najwyżej kilkutygodniowe modlitwy zostały wysłuchane. Za drugiego z grzeszników modliła się o wiele dłużej, przynajmniej kilka lat; Pranzini był mordercą, ten drugi nikogo nie zabił; w modlitwie o nawrócenie mordercy Tereskę wspomagała Celina, o nawrócenie tego drugiego modliła się nie tylko ona, ale także wiele sióstr karmelitanek, które czyniły to już wtedy, kiedy Tereski nie było jeszcze na świecie.

Bardzo trudno jest nawrócić kapłana odstępcę

W roku 1888 r. św. Teresa wstępuje do Karmelu, aby, jak pisze: ‘zbawiać dusze i modlić się za kapłanów’. Jednym z nich był urodzony w r. 1827 Karol (Charles) Loyson. Wstąpił do zgromadzenia św. Sulpicjusza, w r. 1851 wyświęcony na kapłana. Wykładał filozofię w Avignon i teologię w Nantes. Przez kilka miesięcy w roku 1859 był dominikaninem, aby następnie wstąpić do zakonu karmelitów. W zakonie znany jak o. Jacek (Hyacinthe). Był prowincjałem, cenionym kaznodzieją i teologiem. Zerwał z Rzymem w 1869 r. z powodu przygotowywanego dogmatu o nieomylności papieskiej, który został ogłoszony w czasie obrad Soboru Watykańskiego I. Ekskomunikowany został jeszcze w tym samym roku (1869). W 1872 ożenił się z Emily Butterfield Meriman, dobrze sytuowaną wdową z Ameryki; następnie został pastorem liberalnych katolików w Genewie. W r. 1889 w Paryżu założył „Katolicki Kościół Gallikański”.

26. kwietnia 1891 pisze św. Teresa z Karmelu do swojej cztery lata starszej siostry, która w tym czasie wciąż żyła w świecie (tzn. nie wstąpiła jeszcze do Karmelu, bo opiekowała się chorym ojcem aż do jego śmierci w 1894 r.):

„Celinko, na obczyźnie ziemia rodzi dla nas jeno dzikie rośliny i ciernie, ale czyż nie jest to cząstka dana również boskiemu naszemu Oblubieńcowi? Och! jakże piękna jest także dla nas ta cząstka nasza... A kto tam powie, co gotuje nam wieczność?... Celinko najdroższa, Ty zadawałaś mi tyle pytań, gdy byłyśmy małe; dziwię się, że nie zapytałaś się nigdy: ‘Ależ dlaczego Pan Bóg nie stworzył mnie aniołem?’ Ach! Celinko, powiem Ci, co myślę: Jeżeli Jezus nie stworzył Cię aniołem w Niebie, to dlatego bo chciał, żebyś była aniołem ziemskim; tak, Jezus chce mieć tutaj dwór niebieski podobnie jak na wysokościach! Chce aniołów-męczenników, aniołów-apostołów i w tej intencji stworzył mały kwiatek nieznany, który nazywa się Celina. Jezus chce, by ten mały kwiatek ratował dla Niego dusze; aby to osiągnąć, domaga się jednego tylko: by kwiatek cierpiąc męczeństwo, spoglądał na Niego... A ta tajemnicza wymiana spojrzeń Jezusa z Jego małym kwiatkiem dokona istnych cudów, przywróci Jezusowi mnóstwo innych kwiatów (zwłaszcza pewną lilię zwiędniętą i skalaną, którą przemienić należy w różę miłości, serdecznego żalu i skruchy)”. [1]

Kim jest owa „lilia zwiędnięta i skalana”? To określenie św. Teresy odnoszące się właśnie do byłego karmelity ojca Jacka Loysona, o którego nawrócenie modliła się razem z Celiną. Jej list z 8. lipca tego samego roku zawiera wiele interesujących szczegółów:

“(…) Ach, co to za wygnanie, jakim wygnaniem jest ziemia, zwłaszcza w godzinach, kiedy wydaje się, że wszystko nas zawiodło i opuściło… Ale właśnie takie momenty są cenne, to właśnie wtedy wschodzi dzień zbawienia; tak, droga Celino, jedynie cierpienie rodzi dusze dla Jezusa. … Czy to zadziwiające, że jesteśmy tak uprzywilejowane, my, których jedynym pragnieniem jest zbawić duszę, który wydaje się być zgubioną na wieki? … Szczegóły zainteresowały mnie bardzo, powodując jednocześnie szybkie bicie mojego serca. A ja ze swej strony dodam inne szczegóły, które nie zawierają pociechy w najmniejszym stopniu. Ten nieszczęśliwy syn marnotrawny pojechał do Coutances, gdzie od początku zaczął konferencje, które wygłosił w Caen. Wydaje się, że w ten sposób chce podróżować po całej Francji… Celino… I przy tym wszystkim, piszą, że łatwo jest zauważyć, iż dręczony jest wyrzutami sumienia. Wchodzi do kościołów niosąc wielki Krucyfiks, i wydaje mu się, że dokonuje wielkich aktów adoracji… Jego żona chodzi za nim wszędzie. Droga Celino, on rzeczywiście jest winny, bardziej winny, niż jakikolwiek inny grzesznik, który został nawrócony. Ale czy Jezus nie może uczynić to, czego do tej pory jeszcze nie uczynił? A gdyby On tego nie chciał, czy włożyłby do serca swojej biednej oblubienicy pragnienie, którego miałby nie spełnić? Nie, to pewne, że On pragnie więcej niż my pragnąc przywieść biedną zagubioną owcę z powrotem do Owczarni. Przyjdzie jeszcze taki dzień, kiedy On otworzy jego oczy, i wtedy, kto wie, może będzie podróżował po całej Francji w całkowicie innym celu, niż ten, który mu przyświeca teraz? Nie ustawajmy w modlitwie; ufność dokonuje cudów. A Jezus powiedział do Błogosławionej Małgorzaty Marii: ‘Jedna prawa dusza ma taką moc nad moim Sercem, że może uzyskać przebaczenie dla tysiąca przestępców’. Nikt nie wie, czy dusza jest prawa (sprawiedliwa) czy grzeszna, ale Celino, Jezus daje nam łaskę odczuwania w głębi serca, że raczej wybrałybyśmy śmierć niż grzech; poza tym, to nie są nasze zasługi, ale naszego Oblubieńca, które stają się nasze, kiedy ofiarujemy je naszemu Ojcu, który jest w niebie, aby ten nasz brat, syn Błogosławionej Dziewicy, wrócił skruszony i powierzył się pod płaszcz najmiłosierniejszej z wszystkich Matek…” [2]

John Clark, wydawca listów św. Teresy, zaznacza w przypisie, że ową „duszą zagubioną na wieki” jest właśnie Ojciec Hyacinthe Loyson, mający wówczas 64 lata, przemierzający w tym czasie (lato 1891 r.) Normandię.

W innym przypisie Clark stwierdza, że szczegóły odnoszące się do Loysona, niewątpliwie zostały zebrane z miejscowej prasy: „Wśród gazet Teresy znaleźliśmy cztery wycinki z ‘La Croix du Calvados’, dodatku ‘La Croix de Paris’: wydania 9-16, 16-23 i 23-30 lipiec 1891, i 3-10 wrzesień. Artykuły bez podpisu albo podpisane Tete de Loup w sarkastyczny sposób atakowały ‘mnicha apostatę’. W trzecim wycinku widoczne jest delikatne podkreślenie piórem podobnym do tych używanych przez Teresę następującego zdania: ‘Jeśli Kościół (mówi Loyson) udowodni mi, że się mylę, z zadowoleniem uznam mój błąd i ponownie zajmę miejsce w jedności chrześcijan’.

W styczniu 1911 Karmel wysłał Ojcu Loysonowi ‘Dzieje duszy’. 5. lutego podziękował im za ‘piękną książkę zawierającą Życie i Wiersze Siostry Teresy od Dzieciątka Jezus i Świętego Oblicza, zakonnicy Karmelu w Lisieux. Niektóre uwagi zapisane piórem wskazują, że ta piękna dusza ofiarowała Bogu swoje modlitwy i cierpienia w intencji tego, co nazwała „moim nawróceniem”, to jest mojego posłuszeństwa naukom nałożonym przez Papieża na sumienia, które oddają się w jego ręce… Bardzo zależy mi na przekazaniu Wam, że czuję się wzruszony z powodu wielu rzeczy, które przeczytałem w tej książce. Muszę dodać, że dużo brakuje mi do bycia przekonanym, i nie mogę nie odnieść do Siostry Teresy tego, co św. Paweł powiedział o dobrych żydach, jego współczesnych i przeciwników: “Pałają żarliwością ku Bogu, nie opartą jednak na pełnym zrozumieniu” (Rz 10, 2). Mogę się mylić, Czcigodna Matko, pomyliłem się w moim życiu więcej niż raz, ale jestem przekonany, że tym, co Pan Bóg potępia w człowieku, nie jest błąd, jeśli towarzyszy mu pełne przekonanie, ale egoizm, pychę i nienawiść. Wierzę, że mogę powiedzieć w obliczu śmierci i przed Bogiem, że te nigdy nie były motywami w moim umyśle i moim życiu. Z wyrazami szczerego szacunku, Hyacinthe Loyson, były przełożony paryskiego Karmelu.’ (Genewa, 5. lutego, 1911, do Matki Przełożonej).

Siostra Genowefa odpowiedział mu 9. lutego 1911 r. (przybliżony szkic tego pisma jest wciąż w archiwum Karmelu). Następnie wznowiła korespondencję z nim 18. lipca, pisząc, że przesyła mu Artykuły sprawy Służebnicy Bożej. Ojciec Loyson odpowiedział jej osobiście, że ‘czuje się poruszony, ale nie wstrząśnięty’ argumentami korespondencji, i dodał: ‘Obiecuję przeczytać książkę Artykuły, którą Siostra mi przesłała. Na podstawie tego, co wiem o niej, Wasza dobra i heroiczna siostra nie jest kimś obcym dla mnie, i chociaż nie autoryzuję wszystkiego, co jej dotyczy, odczuwam dla niej podziw i jestem jej wdzięczny’ (Paryż, 21 lipca 1911 r.). Do listu dodał kopię innego swojego listu wysłanego 17. kwietnia 1911 r do karmelitów w Turynie, w którym powtórnie wyraził swoje przywiązanie to tego, ‘co jest prawdziwe, wielkie i owocne w tradycji św. Teresy z Avila, a nawet jeszcze bardziej w tej św. Jana od Krzyża’.

Umarł w Paryżu 9. lutego 1912 r. szepcząc: ‘Mój słodki Jezu!’”

Czy słowa te są znakami szczerego nawrócenia i ufnego powierzenia się Jezusowi w obliczu śmierci czy też kontynuacją pozorowanej pobożności? Wydaje się, że można przyjąć tą pierwszą odpowiedź. Jeśli tak, oznaczyłoby to, że modlitwa św. Teresy została w końcu wysłuchana. Trwała ta modlitwa i jej ofiary bardzo długo. Trudno powiedzieć, kiedy św. Teresa od Dzieciątka Jezus zaczęła modlić się za Karola Loysona, dawnego o. Jacka w zakonie karmelitów. Według świadectwa jej siostry Pauliny „Troska o jego nawrócenie wypełniała całe jej życie” [3]. Przynajmniej całe jej życie w Karmelu. W jego intencji Teresa przyjęła ostatnią w jej życiu Komunię św. 19. sierpnia 1897 r [4]. To był dzień, w którym Kościół obchodzi wspomnienie św. Jacka, polskiego dominikanina żyjącego w XIII w., patrona kapłana, o którego nawrócenie się modliła. Modlitwa św. Teresy została ostatecznie wysłuchana wiele lat po zakończeniu jej ziemskiego życia.

[1] http://www.voxdomini.com.pl/duch/mistyka/tl/15a-ter.htm  

[2] John Clark, St. Therese of Lisieux, „Letters of St. Therese of Lisieux, Vol. II”, p. 728-731.

[3] http://www.thereseoflisieux.org/hyacinthe-loyson/hyacinthe-loyson/

[4] Thomas R. Nevin, „The Last Years of St. Therese: Doubt and Darkness, 1895-1897”, str. 135. 

Kontakt

Administrator strony

Joanna Roczyńska
kaplani@kaplani.com.pl